De Kraanvogel

Praktijk voor Acupunctuur


De Kraanvogel > Acupunctuur > Meer lezen > Chinese Kruiden > Werking Chinese Kruiden

Werking Chinese Kruiden

Belangrijke opmerking: Ik werk sinds 2007 niet meer met Chinese kruiden. De pagina's met informatie over kruidengeneeskunde en kruidenformules heb ik laten staan omdat er nog steeds veel naar die informatie gezocht wordt.
Ik verkoop geen kruiden. Ik kan ook geen individuele adviezen over kruiden geven. Het is zelden een goed idee om zonder een grondige diagnose Chinese kruidenformules te gebruiken! Ik raad u dat dan ook af. Als u voor uzelf vragen heeft over Chinese Kruiden of een behandeling overweegt zult u echter verder moeten zoeken...
Informatie over mijn praktijk vindt u via de homepage of hier.

Hoe werken (Chinese) kruiden?

Er zijn verschillende manieren om de vraag: "hoe werken kruiden?" te beantwoorden. De belangrijkste zijn volgens mij:

  • er zitten stofjes in de kruiden met een bepaalde chemische werking en die zorgen voor het effect (een materialistische verklaring)
  • kruiden hebben een bepaalde werking op het lichaam, de geest enz. en die werking valt te beschrijven in termen van Chinese Geneeswijzen (een energetische verklaring)

Verwarring tussen deze twee verschillende manieren om de vraag te beantwoorden ligt altijd op de loer. Een probleem is bijvoorbeeld, dat voor een materialistische verklaring "bewijzen" over de werking van kruiden doorgaans alleen worden geaccepteerd als er een chemisch werkingsmechanisme bijgeleverd wordt. Dat moet er dan ongeveer zó uitzien: het kruid bevat stofje x. van stofje x is bekend dat het op receptor y aangrijpt, waardoor stofje z in zijn werking wordt geremd (of gestimuleerd). van stofje z is bekend dat het verschijnsel xyz veroorzaakt; aangezien dat zo is, is aannemelijk gemaakt dat stofje x een invloed heeft op verschijnsel xyz. Een volgende stap is dan doorgaans, om het stofje als dè werkzame stof te beschouwen.

Omgekeerd vinden mensen die werken met Chinese kruiden het vaak onzin om zich bezig te houden met "stofjes", want daar heb je niets aan wanneer je een formule baseert op de beschrijving van de energetische werking. Ik moet zeggen, dat ik me doorgaans meer thuisvoel in dit "kamp". Hieronder geef ik daarom informatie over een aantal aspecten van Chinese kruiden die samen een indruk geven van de energetische werking van kruiden.

Temperatuur, smaak, gerichtheid, werking

Een beschrijving van een Chinees kruid ziet er doorgaans als volgt uit:

  • de naam van het kruid, in PinYin en de botanische naam (bijv. Dang Gui, Radix Angelicae Sinensis), zodat duidelijk is over welk kruid het gaat, en welk deel van het kruid en hoe het bereid is)
  • de temperatuur van het kruid: heet, warm, neutraal, koel of koud
  • de smaak van het kruid: bitter, zoet, scherp, zout, zuur, samentrekkend, smaakloos
  • de richting waarin het kruid werkt: naar buiten, naar binnen, naar boven of naar beneden (meerdere zijn mogelijk, bijv. naar boven en buiten)
  • de gerichtheid van het kruid: welk orgaan of meridiaan wordt vooral door het kruid beïnvloed
  • meer specifieke informatie over de werking: bijvoorbeeld "bevochtigt de ontlasting", "bevrijdt de oppervlakte", "voedt het Yin", "vermindert Vochtige Hitte".
  • toepassingen: bij welke Chinese (of ook wel "westerse") ziektebeelden kan het kruid worden gebruikt

Temperatuur

Onder "temperatuur" wordt verstaan: het effect wat het kruid heeft op het lichaam. Een heet kruid zal het lichaam dus verhitten (bekende voorbeelden zijn kaneel en sambal), een warm kruid zal het lichaam verwarmen (bijvoorbeeld verse gember, uien, maar ook een groente als pompoen of venkel is verwarmend), een neutraal kruid zal geen merkbaar verschil geven (aardappelen, brood), een koel kruid zal het lichaam verkoelen (bijv. pepermunt), en een koud kruid zal het lichaam sterk afkoelen (bijv. bamboescheuten, rabarberwortel). Temperatuur is dus niet hetzelfde als de temperatuur die het kruid heeft: sambal uit de diepvries is nog steeds heet! Wel kan door bijvoorbeeld koken, stomen of bakken de temperatuur worden veranderd.

begin van pagina

Smaak

Ook de smaak van een kruid is niet per se de smaak die het in de mond heeft. Vaak wel: gember is scherp, kaneel is zoet en scherp, zoethout is zoet. In de loop van de eeuwen is men echter ook de smaak gaan beschouwen als een indicatie van de werking, en heeft men dit soms ook omgekeerd: als een kruid een bepaalde werking heeft, heeft het dús die smaak.

  • scherp: scherpe kruiden worden doorgaans in verband gebracht met het "bevrijden van de oppervlakte", dat betekent doorgaans: bevorderen van zweten om invloeden die van buitenaf zijn binnengedrongen weer naar buiten te jagen. Nuttig bij bijvoorbeeld verkoudheid, maar ook bij allergieën, jeuk en sommige huidaandoeningen. Een ander aspect van scherpe kruiden is dat ze Qi en Bloed in beweging kunnen zetten. Ze zijn daarmee erg nuttig voor vele klachten die te maken hebben met opgehoopte spanning.
  • bitter: bittere kruiden drogen en voeren af. Zo zijn er bittere kruiden die bij ophopingen van "Vocht" worden gebruikt (dat is vooral het drogende aspect) en bittere kruiden die worden gebruikt om "Hitte" af te voeren (meer het "afvoerende" aspect). In combinatie bijvoorbeeld nuttig bij pussende, soms koortsende ziektes, of andere klachten die met Hitte en Vocht gepaard gaan. Meestal worden bittere kruiden niet lang gebruikt en vaak in combinatie met kruiden die hun nogal heftige werking wat dempen.
  • zoet: dit is overigens niet de smaak van suiker, meer de smaak van gare winterwortel of brood wat je lang gekauwd hebt. Zoete kruiden voeden, harmoniseren en matigen. Ginseng, de bekendste "tonic" onder de Chinese kruiden is een voorbeeld.
  • zuur: zure kruiden absorberen en controleren. Ze kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt om spontaan zweten of diarrhee te verminderen. Sommige kruiden zijn "adstringerend", samentrekkend. Hun werking lijkt op die van zure kruiden, maar ze zijn niet zuur. Voorbeeld: zure pruim.
  • zout: zoute kruiden verzachten en doen knobbels verdwijnen, verder werken ze laxerend. Voorbeeld: bitterzout (rare naam) of Natriumsulfaat (Mang Xiao), een sterk werkend laxeermiddel.
  • smakeloos: smakeloos betekent: geen duidelijke smaak. Deze kruiden werken vaak diuretisch, dat wil zeggen dat ze het plassen bevorderen. Een veelgebruikt kruid in deze categorie is Fu Ling, Poria Cocos, dat het plassen bevordert en Qi voedt.

begin van pagina

De eigenschappen "smaak" en "temperatuur" geven gecombineerd al een vrij gedetailleerd beeld van de werking van een kruid. Zo worden koele, scherpe kruiden vaak gebruikt om de oppervlakte te bevrijden als er Hitte symptomen zijn aan de oppervlakte. Warme, zoete kruiden worden vaak gebruikt om Qi of Bloed te voeden, etc. Naarmate je meer ervaring krijgt met de eigenschappen van de kruiden wordt het met deze kennis ook makkelijker om formules aan te passen. Als je een kruid met een bepaalde smaak en een koele energie wilt gebruiken, maar in de formule die het best lijkt te passen in een bepaalde situatie zit een kruid met die smaak maar een warme energie, dan kun je dat kruid vervangen door een ander kruid met de juiste combinatie.

Richting

Eén van de dingen die mensen ook echt kunnen ervaren aan kruiden is de richting die ze "hebben". Sommige kruiden hebben een sterk naar beneden gerichte werking. Veel mineralen hebben dat bijvoorbeeld. Als je die kruiden gebruikt kan het zijn dat je echt voelt dat ze je naar de aarde duwen of trekken. Andersom kan ook. Sommige kruiden kunnen je het gevoel geven dat alles omhoog gaat. Erg prettig als het tot dan toe leek alsof alles ingezakt was.

Kruiden die naar buiten gericht zijn kunnen bij mensen vaak de ervaring oproepen, opener te zijn, minder vast te houden, ruimte te krijgen. Kruiden die naar binnen gericht zijn kunnen daarentegen de ervaring oproepen, meer in je lijf te zitten zonder alles meteen kwijt te raken.

Natuurlijk hoeven deze ervaringen niet per se prettig te zijn. Soms zijn kruiden met een omhoog gerichte werking niet geschikt: bijvoorbeeld als er voornamelijk energie in het hoofd opgehoopt zit. Of tijdens de zwangerschap zijn kruiden met een naar beneden gerichte werking verboden, omdat ze vroegtijdig de bevalling op gang kunnen brengen.

Orgaan- of meridiaangerichtheid

Ieder kruid heeft zijn voorkeur voor één of meerdere organen of meridianen. Zo is bijvoorbeeld in de categorie koel en scherp (koele oppervlakte bevrijdende kruiden) het kruid Bo He (pepermunt) gericht op de Lever, terwijl het kruid Chai Hu (Radix Bupleuri) meer gericht is op Galblaas en "Driewarmer". Dit betekent dat, afhankelijk van de klachten en het disharmonisch patroon het éne of het andere kruid meer geschikt is. (Deze kruiden worden in een veelgebruikte formule, Xiao Yao San overigens allebei gebruikt, omdat ze elkaar ook goed aanvullen.)

Specifieke werking

De specifieke werking completeert de energetische vingerafdruk van een kruid. Doorgaans volgt die werking al uit de voorgaande eigenschappen (temperatuur, smaak, richting en gerichtheid), maar hier wordt die gevolgtrekking ook concreet gemaakt.

Interacties tussen kruiden

Doorgaans bevat een kruidenformule tussen de 5 en 15 verschillende kruiden, die elk hun eigen functie in de formule hebben. Bepaalde kruiden hebben de hoofdfunctie (de "keizer"), andere ondersteunen die kruiden daarin, weer andere geven de richting aan (de "boodschapper"), of ze harmoniseren de formule om te zorgen dat de andere kruiden goed samenwerken.