|
Hier bent u in de site: Andere pagina's over uitgangspunten:
[Inleiding][Yin / Yang][Hemel / Aarde / Mens][Vijf Fasen][Het Hart][Emoties][!!Wondermeridianen][Gezondheid][Hulpverlening]
|
|
|
Hier bent u in de site: Andere pagina's over uitgangspunten:
[Inleiding][Yin / Yang][Hemel / Aarde / Mens][Vijf Fasen][Het Hart][Emoties][!!Wondermeridianen][Gezondheid][Hulpverlening]
|
Gezondheid is een fascinerend begrip. Mensen geven in onderzoeken vaak aan, dat 'gezondheid' het belangrijkste is voor hun levensgeluk. Tegelijk weet vrijwel niemand een adequate beschrijving van 'gezondheid' te geven. Meestal gaan we ervan uit, dat 'afwezigheid van ziekte' gezondheid is. 'Niet-ziekte' is dus gezondheid. Geen erg bevredigende definitie, volgens velen. Enkele tientallen jaren geleden heeft de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) een definitie gegeven die meen ik was: "algeheel lichamelijk, psychisch en sociaal welbevinden". Het streven was destijds om dit voor iedereen te bereiken "by the year 2000". Dat dit niet gelukt is (en waarschijnlijk ook utopisch was en is) is wel duidelijk. De WHO lijkt daarbij zelf ook niet te weten hoe dit bereikt moet worden.
Op deze bladzijde wil ik een (persoonlijke) poging doen om te komen tot een voorlopige definitie van 'gezondheid' die anders is dan 'afwezigheid van ziekte'. Mijn vermoeden is, dat iedereen die dat wil ook zelf zo'n poging kan doen. En dat daarbij het onderzoeken van je eigen ervaringen rond 'vitaliteit' en 'gebrek aan vitaliteit' een belangrijke rol kan spelen. Als arts heb ik daarbij nog het voordeel, dagelijks mensen te ontmoeten waarbij gezondheid en ziekte belangrijke thema's zijn. Ook uit die ervaringen heb ik geput bij het schrijven van deze pagina. Wellicht ten overvloede: ik weet niet precies wat 'gezondheid' is, maar een aantal factoren lijkt belangrijk te zijn bij de ervaring van gezondheid, in ieder geval bij mijzelf en veel van mijn patiënten.
Een belangrijk probleem bij een definitie van gezondheid als 'afwezigheid van ziekte' is dat sommige ervaringen er absoluut niet mee verklaard kunnen worden. Hoe kan het dat sommige mensen met een ernstige ziekte zich zeer gezond of vitaal voelen - vaak na een groeiproces waarin de ziekte een belangrijke rol speelt? En hoe kan het dat er steeds meer mensen zijn bij wie ook na uitgebreid onderzoek (bloedonderzoek, scans, enz.) geen ziekte vast te stellen valt, terwijl ze zich bepaald niet vitaal of gezond voelen? Denk bijvoorbeeld aan 'burn-out' of 'ME'.
In de inleiding schreef ik, dat één van de grote verschillen tussen westerse en Chinese geneeskunde is, dat de laatste geen oorzaken kent van ziekte, alleen patronen waarin de ziekte een plek heeft. Ook schreef ik, dat dit vèrstrekkende consequenties heeft voor de definitie van ziekte. Ziekte heeft in deze visie geen oorzaak, en daarmee kan er ook geen oorzaak worden weggenomen... En daarmee kan ook - als je deze gedachte (ver) doortrekt - een ziekte niet worden weggenomen of bestreden. Wel kan een behandeling er op gericht zijn, het patroon waarvan de ziekte een uiting is te doorbreken. Nou is het heel verleidelijk om te denken: omdat de Chinese geneeskunde geen ziektes kent maar alleen patronen, is gezondheid zeker de 'afwezigheid van patronen'. Ik vermoed, dat dit niet zo is. Patronen bestaan, of je nu wilt of niet. Afwezigheid van patronen zou een soort paradijselijke toestand zijn, zonder enige bron van frustratie, verdriet, pijn, slecht weer, nare buren, oorlog, noem maar op. En daarmee zonder mogelijkheden tot groei. Gezondheid lijkt toch echt iets anders te zijn dan een eeuwig Center Parks gevoel ('nu even niet'). Misschien is een aspect van gezondheid: 'relatieve innerlijke vrijheid ten opzichte van patronen'. "Ik ben meer dan mijn ziekte" is een uitspraak die daarop kan wijzen. "De pijn is er, maar ik ben er ook" is ook zo'n uitspraak.
Op de pagina over Hemel - Aarde - Mens schrijf ik iets over de moeite die het kan kosten om 'tussen hemel en aarde' te staan. Vaak is het aanlokkelijker om ofwel alle belang aan 'Aarde' te hechten (meten is weten; het lichaam is een machine; alles heeft een oorzaak) of om alle belang aan 'Hemel' te hechten (wij zijn bezielde wezens en het lichaam is maar tijdelijk; zuiverheid als ideaal; alles heeft betekenis). In het eerste geval komt 'Hemel' tekort, en daarmee alles wat met spiritualiteit en zingeving te maken heeft. In het tweede geval komt 'Aarde' tekort en daarmee het lijf (mensen die dit extreem hebben lijken al tijdens hun leven steeds doorschijnender en wereldvreemder te worden). In beide gevallen lijkt het onmogelijk om echt 'Mens' te zijn. Dat kan immers alleen in verbinding met Hemel èn Aarde.
Om 'Mens' te worden is het vermoedelijk noodzakelijk om de vaak wat ongemakkelijke 'tussenpositie' in het hier-en-nu in te nemen. En daarvoor lijkt het nodig om de onaangenaamheden, het slechte weer, het geweld en de lust te aanvaarden als realiteit (de Aarde niet langer te ontkennen), èn om de aanwezigheid van een overstijgende werkelijkheid en een zin van het leven - ook al heb je geen idee welke dat is - te aanvaarden (de Hemel niet langer te ontkennen). En 'last but not least' lijkt het daarvoor nodig om 'mens-zijn' te aanvaarden: emoties, patronen, pijnen, niet-weten, wanhoop, tijdelijkheid. Zoiets. In ieder geval geven veel mensen die - al dan niet naar aanleiding van een ernstige ziekte - een proces van innerlijke groei doormaken aan dat één of meer van de bovengenoemde aspecten (die ik nu dus bij elkaar plaats) een rol spelen bij hun ervaring van vitaliteit. En vaak betekent dat op één of andere wonderlijke manier ook dat deze mensen minder last hebben van hun ziekte, langer leven dan verwacht of zelfs herstellen. Lees over de innerlijke processen die kunnen spelen bij een ernstige ziekte bijvoorbeeld het boek "Tot op het bot (Close to the Bone)".
Voor de ervaring van vitaliteit lijkt de ervaring "dit ben ik" of eerder nog: "ik ben" van groot belang. In de afgelopen jaren ben ik steeds meer gaan beseffen dat deze ervaring sterk te maken heeft met wat in de Chinese geneeskunde Jing of 'Essentie' wordt genoemd. Juist dit Jing lijkt de basis van de (unieke) individualiteit van ieder mens. En het lijkt zo te zijn dat een aantal ernstige (en steeds meer voorkomende) ziektes of klachten, zoals kanker, hiv / aids, bekkeninstabiliteit, burn-out, maar ook bijvoorbeeld allergieën, te maken hebben met de moeite die het kost of kan kosten om vanuit deze 'Essentie' te leven, om daarmee contact te maken en te houden. Ik maak in behandelingen regelmatig mee dat juist bij de genoemde aandoeningen de ervaring "ik leef!" als een keerpunt in de behandeling wordt ervaren. Alsof een bron wordt aangeboord waaruit het goed putten is en waarmee jezelf een plek kunt innemen in de wirwar die deze wereld is.
De combinatie van deze beide aspecten ("Tussen hemel en aarde staan" en "Ik ben") lijkt iets mogelijk te maken wat ik zou willen noemen: verantwoordelijkheid nemen voor je eigen leven. Anders gezegd: dat je durft te zeggen: "dit is mijn leven". Ook dit lijkt belangrijk voor de ervaring van vitaliteit.
Dat betekent bijvoorbeeld, dat je stopt met de schuld voor je ellende te leggen bij ... (noem maar op: ouders, school, de maatschappij, God, de buitenlanders, de politiek). Dat je jezelf vergeeft hoe je tot nu toe - en vast ook nog in de toekomst - meer overleefde dan leefde. Dat je de pijn aanvaardt die bij jouw leven hoort - en die ook niet weg zal gaan. Dat je keuzes durft te maken die anderen pijn doen omdat niemand jouw keuzes kan maken. Iedereen kent Nelson Mandela. Die lijkt dat ten diepste gedaan te hebben. Een vitale oude man die verantwoordelijkheid draagt voor zijn eigen leven.
Wonderlijk, hoe je al schrijvend meer te weten komt over 'gezondheid'. Zo verging het mij in ieder geval bij het schrijven van deze pagina. En nauwelijks een woord over 'ziekte'...! Het lijkt zo te zijn, dat om dichter bij begrip van 'gezondheid' te komen het noodzakelijk is om ook te stoppen met je af te zetten tegen de gangbare ideeën over gezondheid als afwezigheid van ziekte. Dat het noodzakelijk is om te luisteren naar de verhalen van mensen over vitaliteit, zelf te ervaren wat vitaliteit en gebrek daaraan voor mij betekenen. Ik hoop met deze pagina iets van die verhalen en ervaringen tastbaar te maken voor wie hem leest.
Een mooi boek over dit onderwerp is Op zoek naar gezondheid door Rudy Rijke. Hij is één van de mensen die werken in het Instituut voor Ekologische Gezondheidszorg, waar ik de afgelopen jaren veel heb geleerd op het gebied van de menselijke ervaring rond gezondheid, vitaliteit en ziekte.
copyright: Koos van Kooten, Utrecht, 2003 - 2005
Overname alleen na toestemming, ongewijzigd en met bronvermelding, inclusief "link"!